Βρίσκεστε εδώ: ΑρχικήΥπερπλασία Του Προστάτη

Καλοήθης Υπερπλασία Του Προστάτη

 

Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ), επίσης γνωστή ως καλοήθης υπερτροφία του προστάτη , ονομάζεται η αύξηση του όγκου του προστάτη αδένα και αφορά τους άνδρες. Η αύξηση αυτή μπορεί να προκύψει από τον πολλαπλασιασμό επιθηλιακών και στρωματικών κύτταρων, μειωμένο προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο (απόπτωση), ή και τα δύο. Στην ΚΥΠ συμμετέχουν επιθηλιακά και στρωματικα στοιχεία απο την περιουρηθρική και μεταβατική ζώνη του αδένα.Καθώς ο προστάτης μεγαλώνει , μπορεί να συμπιέσει ή να προκαλέσει φραγμό της ουρήθρας την οποία περιβάλει . Κατά συνέπεια προκαλούνται προβλήματα στην ούρηση. H ΚΥΠ θεωρείται φυσική εξέλιξη στη διαδικασία γήρανσης στους άνδρες και εξαρτάται από την παραγωγή των ανδρογόνων ορμονών (τεστοστερόνη και διυδροτεστοστερόνη DHT).

 

Επιδημιολογία

Η ΚΥΠ είναι μία συχνή πάθηση που επηρεάζει την ποιότητα ζωής στο ένα τρίτο, περίπου των ανδρών, ηλικίας άνω των 50 ετών. Εκτιμάται ότι το 50% των ανδρών ηλικίας άνω των 60 ετών εμφανίζει συμπτώματα από την ούρηση. Το ποσοστό αυτό αγγίζει το 90 % στην ηλικία των 85 ετών και άνω. Στις Ηνωμένες Πολιτείες 14 εκατομμύρια άνδρες εμφανίζουν  συμπτώματα από την ούρηση λόγω καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, ενώ σε παγκόσμο επίπεδο, περίπου 30 εκατομμύρια άνδρες παρουσιάζουν  συμπτώματα σχετιζόμενα  με την καλοήθη υπερπλασία του προστάτη.

Ο επιπολασμός της ΚΥΠ σε καυκάσιους και άφρο-αμερικανούς άνδρες είναι παρόμοια. Ωστόσο, η ΚΥΠ τείνει να είναι πιο σοβαρή και προοδευτική στους αφρο-αμερικανούς άνδρες, πιθανώς λόγω των υψηλότερων επιπέδων τεστοστερόνης, της αυξημένης  δραστηριότητας της 5-α-αναγωγάσης (ρεδουκτάσης) και των διαφόρων παραγόντων ανάπτυξης καθώς και της αυξημένης έκφρασης του υποδοχέα των ανδρογόνων σε αυτόν τον πληθυσμό.

Ανατομία

Ο προστάτης είναι ένας αδένας σε σχήμα και μέγεθος καστάνου, και αποτελεί μέρος του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος. Βρίσκεται μπροστά από το ορθό, κάτω από τον αυχένα της ουροδόχου κύστεως και περιβάλει κυκλοτερώς το τελικό τμήμα της ουρήθρας που λέγεται γι’ αυτό προστατική ουρήθρα. Ο προστάτης αποτελείται από πολλές ζώνες ή λοβούς που περιβάλλονται από ένα εξωτερικό στρώμα ιστού την κάψα. Αυτές περιλαμβάνουν:

  • Την μεταβατική ζώνη που περιβάλλει την ουρήθρα κοντά στην κύστη και είναι αυτή που υπερτρέφεται στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη.
  • Την κεντρική ζώνη που εκτείνεται πίσω και κάτω από τη μεταβατική και περικλείει τους εκσπερματιστικούς πόρους.
  •  Την περιφερική ζώνη που εκτείνεται περιφερικά από τις προηγούμενες προς το έντερο, από όπου ξεκινά περίπου το 80% των καρκίνων του προστάτη.
  • Και, τέλος, το πρόσθιο ινομυώδες στρώμα που βρίσκεται πρόσθια και επάνω από την ουρήθρα.

Η κύρια λειτουργία του προστάτη αδένα είναι να εκκρίνει ένα αλκαλικό υγρό που αναμιγνύεται με το σπέρμα και περιλαμβάνει περίπου το 70% του σπερματικού όγκου  Οι εκκρίσεις του περιλαμβάνουν θρεπτικά συστατικά για τα σπερματοζωάρια και πρωτεάσες που υγροποιούν το σπέρμα. Επίσης το αλκαλικό pH βοηθά στην εξουδετέρωση του όξινου κολπικού περιβάλλοντος .

Προστάτης

 

Φυσιολογική ανατομία του προστάτη. Ο προστάτης βρίσκεται στην κορυφή της ουροδόχου κύστης και περιβάλλει την εγγύς ουρήθρα

 

 

Παθοφυσιολογία

Η διόγκωση του προστάτη εξαρτάται από το ισχυρό ανδρογόνο διυδροτεστοστερόνη (DHT), η οποία παράγεται από την τεστοστερόνη με τη βοήθεια του ενζύμου 5-α-αναγωγάση (ρεδουκτάση) τύπου II. Η DHT συνδέεται με τους υποδοχείς των ανδρογόνων στους πυρήνες των κυττάρων,  με τελικό αποτέλεσμα την στρωματική και επιθηλιακή υπερπλασία που είναι χαρακτηριστικά της ΚΥΠ .

Μελέτες έχουν αποδείξει την ύπαρξη μεγάλου αριθμό α-1-αδρενεργικών υποδοχέων στο λείο μυ του στρώματος και της κάψας του προστάτη, καθώς και στον αυχένα της ουροδόχου κύστης. Η διέγερση αυτών των υποδοχέων προκαλεί αύξηση του τόνου των λείων μυικών ινών , η οποία μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ούρησης στους άνδρες. Αντίθετα, ο αποκλεισμός αυτών των υποδοχέων προκαλεί χάλαση των λείων μυικών ινών  και ανακούφιση των ασθενών από τα συμπτώματα.

Μικροσκοπικά, η ΚΥΠ χαρακτηρίζεται ως υπερπλαστική διαδικασία. Τα αποτελέσματα της υπερπλασίας είναι η αύξηση του όγκου του προστάτη που μπορεί να περιορίσει τη ροή των ούρων από την ουροδόχο κύστη, με αποτέλεσμα τις κλινικές εκδηλώσεις της ΚΥΠ . Ο προστάτης μεγαλώνει με την αύξηση της ηλικίας και εξαρτάται από τις ανδρικές ορμόνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ευνουχισμένοι άνδρες (οι οποίοι δεν είναι σε θέση να παράγουν τεστοστερόνη) δεν αναπτύσσουν ΚΥΠ.

Καθώς ο προστάτης μεγαλώνει, η περιβάλλουσα κάψα του αποτρέπει από την ακτινική διαστολή του με αποτέλεσμα τη συμπίεση της ουρήθρας και την εμφάνιση συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό σύστημα. Ωστόσο, η παρεμπόδιση της φυσιολογικής ροής των ουρών από τη συμπίεση της ουρήθρας και η παραμονη ποσότητας ούρων εντός της ουροδόχου κύστης προκαλεί δυσλειτουργία της τελευταίας. Το τοίχωμα της ουροδόχου κύστης γίνεται λεπτότερο, με δοκιδώσεις, ευερέθιστο και μεγαλώνει τη συσταλτική του δύναμη. Επίσης παρατηρείται μείωση των λείων μυϊκών ινών και αύξηση του κολλαγόνου του τοιχώματος της ουροδόχου κύστης. Οι ίνες κολλαγόνου περιορίζουν τη ελαστικότητα οδηγώντας σε υψηλότερες πιέσεις εντός της ουροδόχου κύστης και σε μειωμένη κένωση αυτής από ούρα.

Η αλλοίωση αυτή της ουροδόχου κύστης, ακόμη και με μικρούς όγκους ούρων, συνεισφέρει στην συχνουρία και στις υπόλοιπες κλινικές εκδηλώσεις της ΚΥΠ. Η κύστη μπορεί σταδιακά να εξασθενίσει και να χάσει την ικανότητα πλήρους εκκένωσης αυτής από τα ούρα, οδηγώντας σε αυξημένο υπολειπόμενο όγκο ούρων και, ενδεχομένως, οξεία ή χρόνια κατακράτηση ούρων.

 hyperplasia_prostate.png

 

Σύγκριση φυσιολογικού και υπερτροφικού προστάτη που συμπιέζει την ουρήθρα.

 

 

 

Σημεία και συμπτώματα

Καθώς ο προστάτης μεγαλώνει και συμπιέζει την προστατική ουρήθρα, όπως προαναφέρθηκε, εμποδίζει τη σωστή ροή των ούρων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση των συμπτωμάτων της νόσου, τα οποία είναι :

  • Συχνουρία
  • Νυχτουρία
  •  Επιτακτική ούρηση
  • Διστακτικότητα (καθυστέρηση της έναρξης της ούρησης, διακοπτόμενη ούρηση , ασθενής ροή)
  •  Αίσθηση ατελούς κένωσης της ουροδόχου κύστης (Η αίσθηση της επίμονης κατακράτηση ούρων, ανεξάρτητα από τη συχνότητα της ούρησης)
  • Η ανάγκη πίεσης ή ώθησης ( χειρισμοί Valsalva ) για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί η ούρηση, προκειμένου να εκκενωθεί πληρέστερα η ουροδόχος κύστη
  • Ελάττωση της ακτίνας ροής των ούρων
  • Στάγδην αποβολή μικρών ποσοτήτων ούρων (οφείλεται σε κακή ροή των ούρων)

 

Διάγνωση

Η δακτυλική εξέταση

Η δακτυλική εξέταση (ΔΕ) αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αξιολόγησης των άνδρων με καλοήθη υπερπλασία του προστάτη. Με αύτη την απλή εξέταση μπορεί να εκτιμηθεί, το μέγεθος και το περίγραμμα του προστάτη, και μπορούν να ανιχνευθούν περιοχές που υποδηλώνουν κακοήθεια.

Εργαστηριακές εξετάσεις

  • Γενική ούρων. Εκτιμάται η παρουσία αίματος , λευκοκυττάρων , βακτηρίων , πρωτεϊνών , ή γλυκόζης.
  • Καλλιέργεια ούρων. Είναι χρήσιμη για να αποκλεισθεί πιθανή λοίμωξη του ουροποιογεννητικού συστήματος.
  • Ειδικό Προστατικό Αντιγόνο. Συνιστάται προκειμένου να αξιολογηθούν τα επίπεδα στον ορό και να αποκλεισθεί τυχόν κακοήθεια του προστάτη.    
  • Ηλεκτρολύτες, ουρία αίματος, κρεατινίνη,για εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας. Ωστόσο, δεν είναι εξέταση ρουτίνας η μέτρηση της κρεατινίνης ορού για την αρχική αξιολόγηση της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη σε άνδρες με συμπτώματα του κατώτερου ουροποιητικού συστήματος.

Υπερηχογραφία
Το υπερηχογράφημα (διακοιλιακό ή/και διορθικό ) είναι χρήσιμο ,γιατί είναι μια απλή ανώδυνη εξέταση, με την οποία ελέγχεται το εσωτερικό  της ουροδόχου κύστης και το μέγεθος του προστάτη καθώς και ο βαθμός  υδρονέφρωσης (αν υπάρχει) σε ασθενείς με επίσχεση ούρων ή σημεία νεφρικής ανεπάρκειας .

Ενδοφλέβα Ουρογραφία

Απεικονίζει έμμεσα τον προστάτη αδένα, δίνει όμως συνολικές πληροφορίες για το ουροποιητικό σύστημα και μπορεί να αποκαλύψει πχ. διάταση του ανώτερου ουροποιητικού, πάχυνση ή δοκίδωση της ουροδόχου κύστεως, λιθίαση, εκκολπώματα, όγκους.

Ενδοσκόπηση του κατώτερου ουροποιητικού

Η κυστεοσκόπηση δίνει την δυνατότητα της υπό όραση εκτίμησης, της έκτασης της υπερτροφίας του προστάτη και του βαθμού απόφραξης. Επιτρέπει ταυτόχρονα την επισκόπηση του εσωτερικού της ουροδόχου κύστης. Ενδείκνυται σε ασθενείς που είναι προγραμματισμένοι για επεμβατική θεραπεία ή στους οποίους υπάρχει υποψία ξένου σώματος ή κακοήθειας . Επιπλέον, η ενδοσκόπηση ενδείκνυται σε ασθενείς με ιστορικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων (π.χ.,γονοκοκκική ουρηθρίτιδα) , παρατεταμένο καθετηριασμό , ή τραυματισμό .

IPSS/AUA-SI

Η σοβαρότητα της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη μπορεί να προσδιοριστεί με το Διεθνή Δείκτη των Συμπτωμάτων του προστάτη (IPSS) ή του δείκτη των Συμπτωμάτων της Αμερικανικής Ουρολογικής Εταιρείας (AUA-SI), μαζί με ένα ερωτηματολόγιο για την ποιότητα της ζωής. Η ερωτήσεις που καθορίζουν τον AUA - SI για την καλοήθη υπερπλασία του προστάτη αφορούν τα ακόλουθα:

·         Ατελής κένωση ουροδόχου κύστης

·         Συχνότητα ούρησης

·         Διστακτικότητα

·         Επιτακτική ούρηση

·         Ασθενής ροή ούρων

·         Πίεση για την επίτευξη ούρησης

·         Νυκτουρία

Άλλες εξετάσεις

·         Μέτρηση του ρυθμού ροής των ούρων. Είναι χρήσιμή στην αρχική αξιολόγηση για να προσδιορίσει την ανταπόκριση του ασθενούς στη θεραπεία.

·         Υπολειπόμενος όγκος ούρων μετά την ούρηση. Χρησιμοποιείται για να μετρήσει τη σοβαρότητα της ανεπάρκειας της ουροδόχου κύστης. Μπορεί να μετρηθεί επεμβατικά με έναν καθετήρα ή μη επεμβατικά με διακοιλιακό υπερηχογράφημα.

·         Μελέτη της πίεσης ροής των ούρων. Μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για την αξιολόγηση της ικανότητας συστολής της ουροδόχου κύστεως.

·         Ουροδυναμική μελέτη. Μπορεί να εκτιμήσει την ικανότητα συστολής της ουροδόχου κύστης (μειωμένη δραστηριότητα εξωστήρα μυ).

·         Κυτταρολογική εξέταση των ούρων. Λαμβάνεται υπόψη σε ασθενείς με κυρίως ερεθιστικά συμπτώματα ούρησης.

 

Θεραπεία

Οι άνδρες με συμπτωματική καλοήθη υπερτροφία του προστάτη έχουν συνήθως ανάγκη θεραπείας. Αυτή μπορεί να είναι φαρμακευτική ή χειρουργική.


Φαρμακευτική θεραπεία

Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της ΚΥΠ είναι τα ακόλουθα:

·         Αναστολείς των α-1-υποδοχέων

·         Αναστολείς των α-αδρενεργικών υποδοχέων

·         Αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5

·         Αναστολείς της 5-α αναγωγάσης (ρεδουκτάση)

·         Αντιχολινεργικά φάρμακα

Χειρουργική θεραπεία

Η χειρουργική αφαίρεση του υπερτροφικού προστατικού ιστού παραμένει η πλέον δραστική θεραπεία αντιμετώπισης της καλοήθους υπερτροφίας του προστάτη, με αποτελέσματα μεγάλης χρονικής διάρκειας. Οι περισσότεροι ουρολόγοι κρίνουν απαραίτητη την χειρουργική αποκατάσταση όταν τα συμπτώματα είναι σοβαρά και η φαρμακευτική θεραπεία έχει αποτύχει, στην περίπτωση επίσχεσης των ούρων και όταν υπάρχουν επιπλοκές όπως λοίμωξη ή αιμορραγία. Οι χειρουργικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι οι ακόλουθες:

·  Διουρηθρική εκτομή του προστάτη ( TURP ). Επιλέγεται σε ασθενείς με όγκο προστάτη μέχρι 75 gr  για την ανακούφιση τους από τα συμπτώματα αποφρακτικού τύπου.

·  Ανοικτή προστατεκτομή. Προορίζεται για ασθενείς με πολύ μεγάλο προστάτη ( >75 gr ),  για ασθενείς με ταυτόχρονη παρουσία λίθων στην ουροδόχο κύστη ή εκκολπώματα της ουροδόχου κύστης , και για ασθενείς στους οποίους δεν μπορεί να εκτελεστεί τεχνικά η διουρηθρική χειρουργική επέμβαση.

Ελάχιστα επεμβατική θεραπεία

· Διουρηθρική εκτομή του προστάτη ( TUIP ).

· Θεραπεία με λέιζερ. Χρησιμοποιείται για να κόψει ή να καταστρέψει τον ιστό του προστάτη.

· Διουρηθρική θεραπεία με μικροκύματα (TUMT). Δημιουργεί θερμότητα , που προκαλεί τον θάνατο των κυττάρων στον προστάτη, οδηγώντας σε συρρίκνωση του και μείωση του όγκου του.

· Διουρηθρική εκτομή δια βελόνης του προστάτη (TUMT)

· Θεραπεία με υψηλής έντασης υπερηχογραφική ενέργεια. Προς το παρον βρίσκεται στο στάδιο των κλινικών δοκιμών και δεν χρησιμοποιείται.

· Προστατικά stents. Ευέλικτες συσκευές που διαστέλλονται όταν τοποθετηθούν εντός της ουρήθρας και βελτιώνουν τη ροή των ούρων.

·Ενδοσκοπική αφαίρεση του προστατικού αδενώματος TURis. Είναι η εξέλιξη της διουρηθρικής προστατεκτομής  χωρίς τις επιπλοκές αυτής .Είναι η πλέον αποτελεσματική μέθοδος, εφάμιλλη της ανοικτής προστατεκτομής. Έχει την δυνατότητα αφαίρεσης μεγάλου μεγέθους αδένωμα προστάτη(>80γρ.) με ελάχιστη απώλεια αίματος και μικρό χρόνο νοσηλείας (2-3 ημέρες). Δεν έχει περιορισμό στο χρόνο του χειρουργείου ,διότι δεν προκαλεί σύνδρομο απορροφήσεως όπως η κλασσική διουρηθρική προστατεκτομή.   

 

Πρόγνωση
Στο παρελθόν, η χρόνια επίσχεση ούρων από την απόφραξη του αυχένα της ουροδόχου κύστεως οδηγούσε συχνά σε νεφρική ανεπάρκεια και ουραιμία. Παρόλο που αυτή η επιπλοκή έχει γίνει πολύ λιγότερο συχνή, η απόφραξη του αυχένα της ουροδόχου κύστεως ,δευτερεύουσα σε καλοήθη υπερπλασία του προστάτη ,μπορεί να οδηγήσει σε κατακράτηση ούρων, νεφρική ανεπάρκεια, υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος, μακροσκοπική αιματουρία, και λίθίαση της ουροδόχου κύστεως.

 

Δρ. Δημήτριος Κ. Καραναστάσης FEBU

Συντονιστής Διευθυντής Ουρολογικού Τμήματος Γ.Ν Αθηνών «ΕΛΠΙΣ»

Αλέξανδρος Ι. Δρίβαλος

Ειδικευόμενος Ουρολογικού Τμήματος Γ.Ν. Αθηνών «ΕΛΠΙΣ»

Τελευταία τροποποίηση στις Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2014 20:37
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(7 ψήφοι)