Βρίσκεστε εδώ: ΑρχικήΛιθίαση ουροποιητικού συστήματος

Λιθίαση Ουροποιητικού Συστήματος

Τι είναι η ουρολιθίαση;

Με τον όρο ουρολιθίαση εννοούμε την παρουσία λιθιάσεως στους νεφρούς,τους ουρητήρες και στην ουροδόχο κύστη. Η λιθίαση του ουροποιητικού ιστορικά, ανακαλύφθηκε πρώτη φορά στις Αιγυπτιακές μούμιες.

Κάθε χρόνο, στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσέρχονται στα επείγοντα εξωτερικά ιατρεία για πρώτες βοήθειες, λόγω κολικού του νεφρού που προκαλείται από λιθίαση, πάνω από 500000 Αμερικανοί πολίτες. Η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική και συσχετίζεται ισχυρά με τη διατροφή και τον τρόπο ζωής.   Πιστεύεται, πώς 1 στους 10 πολίτες, σε κάποια φάση της ζωής τους, θα αναπτύξουν νεφρολιθίαση. Στο τέλος της 10ετίας του1970 το ποσοστό νεφρολιθιάσεως στον γενικό πληθυσμό ανήρχετο στο 4% περίπου, ενώ στο τέλος της 10ετίας του 1990 αυξήθηκε στο 5% και συνεχίζει να αυξάνεται. Η ηλικία μεταξύ 20-50 ετών παρουσιάζει την μεγαλύτερη αύξηση λιθιάσεως. Στις ΗΠΑ, 1 στους 1000 κατοίκους θα νοσηλευθεί για λιθίαση του ουροποιητικού συστήματος και παρατηρείται μεγαλύτερη επίπτωση στους λευκούς σε σύγκριση με τους αφροαμερικανούς, σε ότι αφορά δε το φύλο μεγαλύτερη συχνότητα στους άνδρες από τις γυναίκες.

Άλλες παθήσεις, που μπορεί να αυξήσουν την δημιουργία νεφρολιθιάσεως, είναι η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η χρόνια διάρροια, η οστεοπόρωση και η λήψη εξ αυτού ασβεστίου από του στόματος, η παχυσαρκία και οι κύστεις στους νεφρούς. Ο σακχαρώδης διαβήτης αυξάνει την ανάπτυξη νεφρολιθιάσεως στις νέες γυναίκες κυρίως. Στις περιπτώσεις με οικογενειακό ιστορικό, ανάπτυξη νεφρολιθιάσεως παρατηρείται στο 25% μόνον. Η βαριατρική χειρουργική, που στοχεύει στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, έχει επιπτώσεις στην ανάπτυξη νεφρολιθιάσεως, λόγω μεταβολικών διαταραχών που επισυμβαίνουν, όπως η αύξηση των οξαλικών αλάτων στον οργανισμό. Στις ΗΠΑ, η πιθανότητα ανάπτυξης   νεφρολιθιάσεως στον γενικό πληθυσμό ανέρχεται στο 10%. Επίσης η ανάπτυξη λιθιάσεως του ανώτερου ουροποιητικού είναι συχνότερη στις ΗΠΑ από τις άλλες δυτικές χώρες και αποδίδεται στην υπερβολική κατανάλωση πρωτεϊνών. Η επίπτωση στους άνδρες ανάπτυξης λιθιάσεως σε κάποια φάση της ζωής τους, ανέρχεται στο 20%, ενώ στις γυναίκες στο 5-10%. Υποτροπή της νεφρολιθιάσεως παρατηρείται στο 15% ανά έτος, ενώ στην 5ετία στο 50% από την πρώτη εμφάνιση νεφρολιθιάσεως.

Πως δημιουργείται η ουρολιθίαση;

Οποιαδήποτε ανατομική ή λειτουργική ανωμαλία ,που παρεμποδίζει την ελεύθερη ροή των ούρων και προκαλεί στάση ή μειωμένη παραγωγή και αποβολή ούρων, όπως η αφυδάτωση ή η μειωμένη πρόσληψη υγρών, αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης λιθιάσεως του ουροποιητικού συστήματος. Η μειωμένη ροή των ούρων, είναι ο πιο σημαντικός παράγων ανάπτυξης νεφρολιθιάσεως και εκεί πρέπει να επικεντρώνεται το ενδιαφέρον των ειδικών για να προλαμβάνουν τις υποτροπές της λιθιάσεως. Επίσης, μεταβολικές διαταραχές, όπως αυξημένη αποβολή ασβεστίου ,οξαλικών, ουρικού οξέος, κυστίνης στα ούρα καθώς και μειωμένα επίπεδα κιτρικών αλάτων προδιαθέτουν στην δημιουργία λιθιάσεως.

Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην ανάπτυξη ουρολιθιάσεως;

Το φύλο: Στους άνδρες η επίπτωση νεφρολιθιάσεως είναι 3 φορές μεγαλύτερη από τις γυναίκες .Αυτή η διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι, οι γυναίκες εκκρίνουν περισσότερα κιτρικά άλατα και λιγότερα άλατα ασβεστίου από τους άνδρες στα ούρα και έτσι εξηγείται, εν μέρει, η υψηλή επίπτωση στους άνδρες.

Εθνικότητα: Η ουρολιθίαση στους ιθαγενείς Αμερικανούς, τους Αφρικανούς, τους Αφρικανούς Αμερικανούς και τους Ισραηλίτες, είναι σπάνια.

Οικογενειακό ιστορικό: Ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό λιθιάσεως, παράγουν μεγάλες ποσότητες βλεννοπρωτεινών στους νεφρούς και την ουροδόχο κύστη, επιτρέποντας την εναπόθεση κρυστάλλων και τον σχηματισμό λιθιάσεως. Το 25% των λιθιασικών ασθενών, έχουν οικογενειακό ιστορικό λιθιάσεως. Τα αίτια της οικογενούς λιθιάσεως, περιλαμβάνουν, απορροφητική υπερασβεστιουρία (αυξημένη απορρόφηση ασβεστίου από το γαστρεντερικό σωλήνα), αυξημένη αποβολή ασβεστίου από τους νεφρούς, αυξημένη αποβολή ουρικού οξέος στα ούρα και αυξημένα επίπεδα στο αίμα, κυστινουρία, νεφρική σωληναριακή οξέωση και πρωτοπαθή υπεροξαλουρία. Όλα τα παραπάνω, αποτελούν μεταβολικές παθήσεις, με χαρακτηριστικό την αυξημένη αποβολή από τα ούρα αλάτων, όπως ασβεστίου, κυστίνης, οξαλικών, ουρικών, φωσφόρου και τη δημιουργία λιθιάσεως.

Ιατρικό ιστορικό: Στις αιτίες πρέπει να προστεθούν παθήσεις όπως, πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός και αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στον ορό, παθήσεις του γαστρεντερικού σωλήνα που οδηγούν σε χρόνια διάρροια και αφυδάτωση και εκτομή του εντέρου και προδιάθεση σε εντερική υπεροξαλουρία και υποκιτρακουρία. Ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα), μπορεί να αναπτύξουν ουρική λιθίαση ή μεικτή λιθίαση. Ασθενείς με ιστορικό ουρολοιμώξεων, είναι επιρρεπείς σε νεφρολιθίαση, λόγω διάσπασης της ουρίας από τα μικρόβια.

Διατροφικές συνήθειες:Η μειωμένη πρόσληψη υγρώ, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες και η αφυδάτωση μπορούν να οδηγήσουν σε δημιουργία νεφρολιθιάσεως. Ορισμένες διατροφικές συνήθειες όπως, η λήψη υπερβολικών ποσοτήτων νατρίου, οξαλικών, λιπαρών τροφών, πρωτεϊνών ανεπεξέργαστων υδατανθράκων και βιταμίνης C, αυξάνουν τον κίνδυνο δημιουργίας λιθιάσεως. Η λήψη επίσης φρούτων μειωμένης περιεκτικότητας σε κιτρικά μπορεί να προδιαθέσει σε δημιουργία λιθιάσεως.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες:Η λήψη νερού υψηλής περιεκτικότητας σε μέταλλα, αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης νεφρολιθιάσεως. Επίσης, σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ουρολιθιάσεως παίζει το κλίμα. Στα θερμά κλίματα όπως στις τροπικές χώρες, παρατηρείται αυξημένη επίπτωση λιθιάσεως. Σε γεωγραφικές περιοχές, όπως οι ορεινές, οι ερημικές στις ΗΠΑ, στα Βρετανικά νησιά, στις Σκανδιναβικές χώρες ,στις μεσογειακές χώρες, στη βόρεια Ινδία, στο Πακιστάν, στη βόρεια Αυστραλία, στην κεντρική Ευρώπη και στην Κίνα, η πιθανότητα σχηματισμού ουρολιθιάσεως, είναι μεγαλύτερη έναντι άλλων γεωγραφικών περιοχών. Αύξηση λιθιάσεως στην ουροδόχο κύστη, παρατηρείται στις υπανάπτυκτες χώρες και συσχετίζεται με τον υποσιτισμό.

Φάρμακα: Η λήψη ορισμένων φαρμάκων, όπως οι θειαζίδες για την υπέρταση, η εφεδρίνη, φάρμακα σε ανοσοκατασταλμένους ή που πάσχουν από AIDS όπως η ινδιναβίρη και η αλλοπουρινόλη για το ουρικό οξύ, αυξάνουν τον κίνδυνο νεφρολιθιάσεως.

Επαγγέλματα: Σε ορισμένα επαγγέλματα, που η λήψη υγρών ή η απώλεια είναι μεγάλη, όπως στη βιομηχανία με υψηλές θερμοκρασίες και οι μάγειροι, έχουν αυξημένο κίνδυνο σχηματισμού λιθιάσεως .

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την εντόπιση του λίθου και ποικίλλουν. Γενικά μπορεί να εμφανίζεται με κολικό του νεφρού ή του ουρητήρα, ουρολοίμωξη, μικροσκοπική ή μακροσκοπική αιματουρία, πλάγιο κοιλιακό ή άλγος οσφύος .

Διάγνωση

Η διάγνωση της ουρολιθιάσεως τίθεται με απεικονιστικό, εργαστηριακό και μεταβολικό έλεγχο.

1.Ακτινολογικός: Μία απλή ακτινογραφία των νεφρών των ουρητήρων και της ουροδόχου κύστεως, μπορεί να θέσει τη διάγνωση της λιθιάσεως(εικόνα 1) .

Το επόμενο διαγνωστικό βήμα είναι ο υπερηχοτομογραφικός έλεγχος (εικόνα2).

 

Stone_1.jpg

Εικόνα 1: Απλή ακτινογραφία νεφρών, ουρητήρων, ουροδόχου κύστεως (Ν.Ο.Κ), δείχνει ευμεγέθη λιθίαση αριστερού νεφρού.

 

stone_2.jpg

 

Εικόνα 2: Ο υπερηχογραφικός έλεγχος δείχνει ευμεγέθη λίθο στον αριστερό νεφρό.

Είναι μία απλή, ανώδυνη και υψηλής διαγνωστικής αξίας εξέταση. Μπορεί να αποκαλύψει και να εντοπίσει τον λίθο και να αναδείξει, αν υπάρχει, απόφραξη του ανώτερου ουροποιητικού συστήματος.

Η υπολογιστική τομογραφία, αποτελεί μια από τις πλέον αξιόπιστες απεικονιστικές διαγνωστικές μεθόδους, η οποία μπορεί να αποκαλύψει και μικρού μεγέθους λιθίαση στο ουροποιητικό σύστημα ( εικόνα 3).

 

stone_3.jpg

Εικόνα 3: Υπολογιστική τομογραφία που δείχνει λίθο στην αρχή του δεξιού ουρητήρα και σύστοιχη υδρονέφρωση.

 

stone_4.jpg

Εικόνα 4: Υπολογιστική τομογραφία, η οποία δείχνει λιθίαση και στους δυο νεφρούς, δεξιά υδρονέφρωση και παρουσία περινεφρικού υγρού.

 

Η ενδοφλέβιος πυελογραφία, είναι μία παλαιά, αλλά μεγάλης διαγνωστικής αξίας απεικονιστική μέθοδος, η οποία μπορεί να αποκαλύψει λιθίαση και απόφραξη σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού συστήματος(εικόνα 5).

 

stone_5.jpg

Εικόνα 5:Ενδοφλέβιος πυελογραφία στην οποία ο λίθος είναι δυσδιάκριτος.

2.Αιματολογικός έλεγχος: Ο αιματολογικός έλεγχος, μπορεί να αποκαλύψει αυξημένα επίπεδα ασβεστίου ή ουρικού οξέος , στοιχεία τα οποία μπορεί να προκαλέσουν νεφρολιθίαση.

3. Μεταβολικός έλεγχος ούρων 24ώρου: Συλλέγονται τα ούρα 24ώρου και προσδιορίζονται ποσοτικά τα μεταλλικά στοιχεία και άλατα, υπεύθυνα σχηματισμού λιθιάσεως, καθώς και ουσίες αναστολής λιθιάσεως όπως τα κιτρικά άλατα.

4.Χημική ανάλυση λίθου: Η χημική ανάλυση του αποβληθέντος λίθου προσδιορίζει τη σύσταση του λίθου, και μπορεί να λάβει μέτρα πρόληψης της λιθιάσεως.

Θεραπεία

Η θεραπεία της λιθιάσεως εξαρτάται, από το μέγεθος του λίθου, την σύσταση του λίθου και την αιτία.

Μικροί λίθοι: Οι μικροί λίθοι που εντοπίζονται στο νεφρό ή στον ουρητήρα, αντιμετωπίζονται συντηρητικά. Συνιστάται λήψη άφθονων υγρών ( 2,5 -3 λίτρα νερό το 24ωρο). Εάν είναι συμπτωματικοί, τότε χορηγείται και φαρμακευτική αγωγή, όπως αντιφλεγμονώδη ή σπασμολυτικά, για την ανακούφιση από τον πόνο. Επίσης στους λίθους του ουρητήρα ,μπορεί να χορηγηθεί επιπλέον φαρμακευτική αγωγή, όπως <Άλφα αναστολείς>, για να διευκολύνουν την αποβολή του λίθου. Οι μικροί λίθοι <7 χιλιοστών συνήθως αποβάλλονται αυτόματα και δεν απαιτείται καμμιά χειρουργική παρέμβαση.

Λίθοι μεγάλου μεγέθους: Λίθοι μεγάλου μεγέθους >8 χιλιοστών ,που δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν συντηρητικά, είτε γιατί δεν μπορούν να αποβληθούν λόγω μεγέθους ή προκαλούν συμπτώματα όπως απόφραξη και βλάβη στον νεφρό, αιματουρία ή ουρολοίμωξη, απαιτούν κάποιας μορφής χειρουργική επέμβαση.

Μορφές θεραπευτικής παρέμβασης.

Τέτοιες είναι :

1.Η εξωσωματική λιθοθρυψία ( ESWL). Συνιστάται για τους μικρού μετρίου μεγέθους λίθους που εντοπίζονται στον νεφρό και στον ουρητήρα .Είναι μία αναίμακτη μέθοδος, σχεδόν ανώδυνη και η αποτελεσματικότητα ανέρχεται στο 60-70%. Μπορεί να προκληθεί κολικός κατά τη διάρκεια αποβολής των λιθιασικών συγκριμάτων ή αιματουρία. Μείζονα επιπλοκή που μπορεί να προκληθεί,είναι η περινεφρική αιμορραγία.

2.Η διαδερμική νεφρολιθοτομή ( PCNL). Είναι χειρουργική μέθοδος και χρησιμοποιείται όταν έχει αποτύχει η εξωσωματική λιθοθρυψία ή ο λίθος είναι μεγάλου μεγέθους. Υπό γενική αναισθησία επιχειρείται παρακέντηση του νεφρού και από την δίοδο που δημιουργείται με κατάλληλα εργαλεία προβαίνουμε σε κατακερματισμό του λίθου και αφαίρεση των λιθιασικών συγκριμάτων. Η αποτελεσματικότητα ανέρχεται στο 70-80%. Ο ασθενής παραμένει 2-3 ημέρες νοσηλευόμενος και εξέρχεται.

3.Ουρητηροσκόπηση. Υπο γενική αναισθησία ,εισάγεται το ουρητηροσκόπιο στον ουρητήρα και μπορεί να προωθηθεί μέχρι τον νεφρό. Εντοπίζεται ο λίθος και θρυμματίζεται με τη χρήση ακτίνων LaserHolmiumή ηλεκτρουδραυλικών κυμάτων ή αφαιρείται ο λίθος με λιθολαβίδα. Ο ασθενής παραμένει μια ημέρα και εξέρχεται.

4.Ανοικτή χειρουργική επέμβαση. Η ανοικτή χειρουργική επέμβαση ενδείκνυται, στις περιπτώσεις που αποτύχουν όλες οι άλλες μέθοδοι και αφορά περίπου το 4% της ουρολιθιάσεως.

5.Χειρουργική αφαίρεση παραθυρεοειδών αδένων. Όταν διαπιστούται υπερπαραθυρεοειδισμός ,τότε επιβάλλεται η χειρουργική αφαίρεση των παραθυρεοειδών αδένων. Με την αφαίρεση των αδένων, αποκαθίστανται στο φυσιολογικό τα επίπεδα του ασβεστίου στον ορό.

Πρόληψή λιθιάσεως

Διατροφή

Η πρόληψη της νεφρολιθιάσεως, είναι συνδυασμός αλλαγής τρόπου ζωής και φαρμακευτικής αγωγής. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής περιλαμβάνουν:

  1. Λήψη άφθονων υγρών.Όταν υπάρχει ιστορικό νεφρολιθιάσεως, τότε συστήνεται στον ενδιαφερόμενο η παραγόμενη ποσότητα ούρων το 24ωρο να υπερβαίνει τα 2,5 λίτρα. Αυτό επιτυγχάνεται με λήψη άφθονων υγρών , πάνω από 2,5 με 3 λίτρα. Επίσης, αυτοί που ζούνε σε θερμά κλίματα ή ασκούνται ή κατά τους θερινούς μήνες, πρέπει να αυξάνουν την ποσότητα των προσλαμβανομένων υγρών. Ένας τρόπος αξιόπιστος καλής ενυδάτωσης είναι , όταν τα ούρα είναι ανοιχτόχρωμα και διαυγή. Επίσης μπορεί κάποιος να προμηθευθεί ταινίες μέτρησης του ειδικού βάρους των ούρων. Όταν το ειδικό βάρος των ούρων είναι στο 1010 τότε η ενυδάτωση κρίνεται ικανοποιητική.
  2. Προσαρμογή διατροφής. Αν υπάρχει προδιάθεση δημιουργίας λιθιάσεως από οξαλικό ασβέστιο, τότε η διατροφική σύσταση αφορά  στον περιορισμό τροφών που περιέχουν οξαλικά.Τέτοιες είναι τα γεώμηλα (παντζάρια), μπάμιες, σπανάκι, ξηροί καρποί, σοκολάτα, προϊόντα σόγιας, γλυκοπατάτες, καρύδια και τσάι.
  3. Περιορισμός σε πρωτεΐνες και αλάτι.Όσοι πάσχουν από νεφρολιθίαση ή έχουν λιθιασική προδιάθεση, πρέπει να περιορίσουν τις ζωικές πρωτεΐνες και το αλάτι στο ελάχιστο και να τις αντικαταστήσουν με φυτικές πρωτεΐνες.

Φαρμακευτική πρόληψη

Στην πρόληψη της νεφρολιθιάσεως και των υποτροπών αυτής, χρησιμοποιούνται διάφορες φαρμακευτικές ουσίες ,οι οποίες περιορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον σχηματισμό λιθιάσεως και τις υποτροπές, αποκαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό τις μεταβολικές ανισορροπίες στη σύσταση των ούρων.

Στην αυξημένη αποβολή ασβεστίου στα ούρα ,που οφείλεται σε μειωμένη απορρόφηση από τους νεφρούς, μπορούμε να χορηγήσουμε θειαζίδες και να μειώσουμε την αποβολή του ασβεστίου και τις πιθανότητες σχηματισμού λιθιάσεως. Επίσης μπορούμε να προσθέσουμε κιτρικό κάλιο, αποτρέποντας τον κορεσμό των ούρων με άλατα ασβεστίου.

Στην αυξημένη αποβολή ουρικού οξέος και την ουρική λιθίαση ,που οφείλεται σε αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος στο αίμα, χορηγούμε αλλοπουρινόλη 300 mg /ημερησίως. Όταν υπάρχει και ουρική λιθίαση προσθέτουμε και αλκαλοποιητικό παράγοντα .Ο συνδυασμός αυτών των δυο μπορεί να επιτύχει σε μεγάλο βαθμό τη διάλυση της ουρικής λιθιάσεως .

Στην φλεγμονώδη λιθίαση, για να περιορίσουμε τις υποτροπές της λιθιάσεως , πρέπει να διατηρούνται τα ούρα άσηπτα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη μακροχρόνια χορήγηση αντιβιοτικών σε χαμηλές δόσεις.

Στην λιθίαση που οφείλεται σε αυξημένη αποβολή οξαλικών αλάτων, χορηγούμε ασβέστιο 500 mgημερησίως από του στόματος, ώστε να μειώσουμε την απορρόφηση των οξαλικών από το έντερο και έτσι περιορίζονται οι πιθανότητες σχηματισμού λιθιάσεως.

Για τη λιθίαση από κυστίνη, εκτός από λήψη άφθονων υγρών ( >3λίτρα /24ωρο), συνιστάται και η λήψη αλκαλοποιητικού παράγοντα .Η θεραπεία της λιθιάσεως από κυστίνη είναι όμως πολύ δύσκολη.

Η δοσολογία του αλκαλοποιητικού παράγοντα ( κιτρικό κάλιο),εξαρτάται από το PΗ των ούρων .Το ιδανικό PH των ούρων , για να επιτευχθεί η μέγιστη διαλυτική ικανότητα του αλκολοποιητικού παράγοντα, πρέπει να κυμαίνεται περίπου μεταξύ 6,5-7. Στη λιθίαση της κυστίνης επιδιώκεται αύξηση του PHκαι πάνω από 7, για να αυξηθεί η διαλυτική ικανότητα των αλκαλοποιητικών παραγόντων, διότι οι λίθοι από κυστίνη είναι δυσδιάλυτοι. Επίσης χορηγούμε, σε δεύτερο χρόνο ,αν η αλκαλοποίηση δεν αποδώσει , την καπτοπρίλη σε 75-150 mg/ ημερησίως, η οποία μειώνει τα επίπεδα της κυστίνης στα ούρα. Χρειάζεται στενή παρακολούθηση, γιατί έχει παρενέργειες.

 

 

Δρ. Δημήτριος Κ. Καραναστάσης FEBU

Συντονιστής Διευθυντής Ουρολογικού Τμήματος Γ.Ν Αθηνών «ΕΛΠΙΣ»

 

Αχιλλέας Δρογώσης

Ειδικευόμενος Ουρολογικού Τμήματος Γ.Ν. Αθηνών «ΕΛΠΙΣ»

 

Αλέξανδρος Ι. Δρίβαλος

Ειδικευόμενος Ουρολογικού Τμήματος Γ.Ν. Αθηνών «ΕΛΠΙΣ»

 

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 19 Φεβρουαρίου 2015 20:52
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(6 ψήφοι)
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ Παθήσεις Οσχέου »